تغذيه با شير مادر سالم ترين راه برای مراقبت از نوزاد است که هم برای کودک سودمند است و هم برای مادر. اين روش به نوزاد کمک مي کند تا مواد مغذی مناسبی دریافت کند و فرصتی بوجود می آورد که مادر و کودک بیشتر با یکدیگر مرتبط و صمیمی شوند. اما همه مادران نمیخواهند و یا نمی توانند به کودک خود شیر دهند.
چرا شیر مادر؟
شیر مادر بهترين و کاملترين غذا برای نوزادان است که مواد غذايی با ارزش و مناسبی مثل کربوهیدرات، پروتئین، چربی و آنتی بادیها را دارد که به کودک کمک می کند با بیماریها و عفونت ها مبارزه کند.
شير مادر همچنين بهترین و مناسب ترین دما را برای کودک دارد.
شیر مادر به مادر کمک می کند تا از احساس صمیمیت با کودکش بهره مند شود و میتواند تجربه آرامش بخش و با ارزشی هم برای مادر و هم برای کودک باشد.
همچنين شير مادر از شیر خشک بسیار راحت تر است . یعنی هیچ نیازی نیست که در مورد تمیز کردن بطری و سر شیشه نگران باشید و علاوه بر این ارزان تر هم هست.
 
  به هر حال این تنها راه تغذیه کودک نیست مثلا شیر گاو هم هست اما برای کودکان نوزاد مناسب نیست. بسیاری ازمادران کودکانشان را با بطری و شیر خشک تغذیه می کنند که در اصل این شیر همان پودر شده شیر گاو می باشد.
    
اگر مادری عفونتی (مثل HIV  یا هپاتیت) داشته باشد نمیتواند به کودکش شیر دهد چرا که عفونت از طریق شیر مادر به نوزاد منتقل میشود. بیماریهایی نظیر بیماری قلبی، کلیوی، و یا کسانی که به طور طولانی مدت تحت درمان قرار گرفته اند بهتر است کودکانشان را با شیر خود تغذیه نکنند.
برخی زنان هم به طور ساده نمی توانند شیر کافی تولید کنند. برخی دیگر هم دوست ندارند که خودشان شیر بدهند، پس تغذیه با بطری و شیر خشک را انتخاب میکنند. به هر حال تصمیم گیری برای تغذیه با شیرمادر یک مسئله شخصی است و هر زنی بعد از آنکه در مورد شیر مادر مسائل زیادی را یاد گرفت خود به خود تصمیمش راجع به تغذیه با شیری غیر از شیر مادر عوض می شود.

مطالب مفیدی در مورد شیر مادر و شیردهی:
در طول دوران بارداری بدن زن برای شیردهی آماده می شود. با بزرگ شدن غدد شیری و سلولهای شیرساز، سینه ها نیز بزرگ تر می گردد. تغییرات هورمونی نیز بدن مادر را برای شیردهی آماده می سازد و دیگر نیازی نیست که برای ایجاد آمادگی کاری انجام دهید. بهترین کار جهت آمادگی شیردهی اینست که قبل از به دنیا آمدن کودک در مورد شیر دادن مسائلی را بياموزد.

در طول شير دادن چه اتفاقی می افتد؟
وقتی کودک سینه مادر را می مکد، این تحریکات عصبی از سینه به مغز منتقل می شود. در آنجا هورمونهایی به نام پرولاکتین و اکسیتوسین در خون آزاد می گردد. پرولاکتین باعث می شود که شیر تولید شود و اکسیتوسین بر روی سین ها عمل می کند و باعث می شود که سینه شیر ترشح کند.
 
از چه وقت شیردهی را آغاز کنیم؟
بهتر است که سریعاً پس از تولد یا کمی پس از آن شیردهی آغاز شود.  اولین شیری که از سینه بیرون می آید “کلستروم” یا “آغوز” نام دارد که از لحاظ آنتی بادی ها و مواد مغذی بسیار غنی است و کودک را در مقابل بیماریها محافظت می کند و متخصصین توصیه می نمایند که هرگز نباید کودک را از آن محروم کرد. همچنین سریع شروع به شیردهی کردن باعث می شود که کودک به سینه و تغذیه با آن عادت کند.

چگونه با شیر مادر تغذیه کنید؟ 
 شیردهی ممکن است تا 40 دقیقه طول بکشد، از این رو مادر نیاز دارد تا در جایی راحت بنشیند. جایی که انتخاب می کند باید طوری باشد که برای بازوها و کمر تکیه گاه مناسبی وجود داشته باشد. مثلا میتوان از چند بالش استفاده کرد. همچنین سر کودک نیز باید تکیه گاه مناسبی داشته باشد. برای کاهش زخم نوک سینه خوب است که جایگاههای مختلفی را برای نشستن انتخاب کنید چرا که جایگاههای مختلف فشارهای متفاوتی را بر نوگ سینه وارد می کند.

چند ساعت یکبار باید شیر دهید؟
در چند هفته اول بهتر است که زمان را به کودک بسپارید، یعنی هرگاه که او خواست. شیر مادر زودتر از شیر خشک هضم می شود بنابر این کودکانی که شیر مادر می خورند بیشتر از کودکان شیر خشک خوار نیاز به شیردهی دارند. اما به طور میانگین هر یک ساعت و نیم تا سه ساعت یکبار باید کودک را شیر داد. البته هرچه اشتهای کودک افزایش یابد این زمان کمتر خواهد شد.
سعی نکنید برای شیردادن (با شیر مادر) برای کودک زمان خاصی را مشخص کنید. این کار میزان شیر را کم میکند و کودک را گرسنه و بی قرار می سازد.

هر بار شیر دادن چقدر طول میکشد؟
کودکان با هم متفاوتند. میانگین زمان شیردهی بین یک ربع تا 40 دقیقه می باشد. اما اجازه دهید کودک خودش تصمیم بگیرد که چقدر تمایل دارد شیر بخورد.
در طول شیر دادن کیفیت شیر تغییر میکند. ابتدای شیر، تشنگی را برطرف می کند. قسمت بعدی آن به کودک انرژی می دهد و گرسنگی اش را برطرف می سازد.
خوب است که وقتی کودک از یک سینه تغذیه کرد، سینه دیگر را در دهانش بگذارید. اگرچه کاملا عادی است که در هر بار شیردهی، کودک از یک سینه تغذیه کند. فقط مواظب باشید که در هر بار شیر دهی به طور متناوب از هر سینه شیر بدهید.
دوشیدن شیر
دوشیدن شیر به معنای تراوش کردن شیر از سینه به کمک دست یا بوسیله شیردوش میباشد. برخی زنان که خود به کودک شیر میدهند، ممکن است برای راحتی بیشتر اجازه دهند تا دیگران در شیر دادن به کودکشان کمک کنند مثلا میخواهند برای مدتی کوتاه از کودک دور باشند یا اینکه تمایل دارند تا همسرشان را در این امر بیشتر درگیر کنند.
وسایل مختلفی برای دوشیدن شیر مادر وجود دارد و مهم است که تمام وسایلی که مورد استفاده قرار می گیردو همینطور بطری شیر استریل باشد. شیر مادر نیز باید در فریزر قرار بگیرد و قبل از استفاده گرم شود.
تا چه مدتی باید شیردهی را ادامه داد؟
ادامه دادن شیردهی به کودک یک تصمیم شخصی است. اما مطلوب است که یک مادر تلاش کند 6-4 ماه را حتما به کودکش شیر دهد، سپس غذاهای جامد را آغاز کند. پس از آن غذای جامد میتواند تا یک سالگی و یا بیشتر مکمل شیر مادر شود.

فواید و نکاتی در شیردهی وجود دارد که به چند مورد آن اشاره میکنیم:
کاهش وزن پس از تولد نوزاد
شیردهی همیشه به مادران در کاهش وزن کمک نمی کند اما برخی مادران شیرده بیش از آنچه می خورند کالری می سوزانند که باعث می شود سریع تر کاهش وزن پیدا کنند. همچنین اکسی توسین که در طول شیردهی در بدن مادر آزاد می شود باعث می شود رحم منقبض شود و مادر به شکل پیش از حاملگی درآید.
سایز سینه
اندازه سینه در میزان تولید شیر نقشی ندارد. علت بزرگی و کوچکی سینه هر زن بستگی به میزان غدد چربی موجود در آن دارد. میزان غدد شیری که موجب تولید شیر می شودمعمولا در همه زنان یکسان است. زنانی که سینه های بزرگ دارند در حین شیردهی باید مراقب باشند تا حجم سینه موجب آزار کودک نشود.
زخم نوک سینه
برخی ناراحتی ها در چند روز اول شیردهی طبیعی است اما نباید توام با درد باشد. هر زنی که به طور مداوم نوک سینه اش زخم شود باید به پزشک مراجعه کند تا از بروز خونریزی، ترک و تاول زدن نوک سینه جلوگیری کند. اغلب، درد سینه به این خاطر به وجود می آید که یا کودک در موقعیت صحیح شیر خوردن قرار نمیگیردو یا آنکه به طور صحیح با سینه تماس پیدا نمی کند. در اینگونه مواقع راهنمایی پزشک میتواند مشکلات را برطرف سازد.
از دلایل دیگر که باعث زخم نوک سینه می گردد.استفاده از کرمها و پمادهایی است که نامناسب می باشندو یا پوشیدن سوتین هایی که در آن لایه هایی پلاستیکی و فیبری دارد. بسیار مهم است که در این دوران سوتین هایی بپوشید که نرم و راحت باشد و در آن از مواد طبیعی استفاده شده باشد.
رژيم غذايي در دوران شيردهي
تغذيه خوب بسيار  مهم است چرا كه هم در كيفيت  شير تاثير مي گذارد و هم براي سلامت مادر لازم است. بسيار با اهميت است كه خوب و منظم غذا بخوريد و از چهار گروه مهم غذايي در رژيم خود استفاده كنيد:
·          نان، برنج، ماكاروني و سيب زميني (كربوهيدرات نشاسته اي)
·          ميوه و سبزيجات
·          شير و لبنيات (منابع مهم كلسيم)
·          گوشت ، ماهي و مواد غذايي وابسته به آن
 
الكل
اگر مادر الكل مصرف ميكند، اين از طريق شير به كودك منتقل مي شود. اگر مادري ”الكلي“ است بايد حتما آن را كنار گذارده يا ميزان مصرف را به حداقل برساند.
سيگار
نيكوتين از طريق شير مادر به كودك منتقل مي شود. زنان شيرده بايد سعي كنند سيگار نكشند. كودكاني كه والدين آنها سيگار ميكشند بيشتر در معرض آسم و بيماريهاي ريوي قرار ميگيرند و همچنين در معرض خطرات بيماريهاي قلبي واقع مي شوند.

چه كنيم تا شير مادر افزايش پيدا كند؟
آيا واقعا ميزان شيرتان كم است؟
اغلب مادران فكر ميكنند كه ميزان شيرشان كم است درحالي كه در واقع چنين نيست. اگر كودك شما تنها با شير خودتان خوب وزن مي گيرد، پس ميزان شيرتان مشكلي ندارد.
موارد زير نشانه اين است كه ميزان شير شما كافي است:
كودك شما زود به زود شير مي خورد: شير مادر سريع هضم مي شود (معمولا  1.5 تا 2 ساعت) از اين رو كودكان شيرخوار (شير مادر) زودتر از كودكان شيرخشكي گرسنه مي شوند. برخي از كودكان نياز شديدي به مكيدن دارند. همچنين كودكان اغلب براي احساس امنيت بيشتر به اين نياز دارند كه به طور مداوم با مادر تماس داشته باشند. تمام اين موارد طبيعي است و با برآوردن اين نيازها كودك لوس نمي شود.
كودك شما به طور ناگهاني دفعات شير خوردنش افزايش مي يابد و يا اينكه طولاني مدت شير مي خخورد: اين حالت، جهش رشد كودك است. كودك گاهي ميزان شير خوردنش بيشتر ميشود كه معمولا از چند روز تا يك هفته طول ميكشد و اين امر باعث افزايش ميزان شير مادر مي گردد. در صورت بروز اين حالت به كودك مكمل غذايي ندهيد. مكمل دادن (مانند شير خشك، آب قند و …) به بدن هشدار مي دهد كه كودك نياز به شير بيشتر ندارد و در نتيجه ميزان شير كاهش مي يابد.
كودك زيادتر از قبل شير مي خورد و غروبها نق مي زند.
كودك مثل قبل (طولاني مدت) شير نمي خورد: با بزرگتر شدن كودكان و بهتر شدن شير خوردن آنها، نسبت به قبل بهتر ياد مي گيرند كه چگونه شير را از سينه استخراج كنند.
كودك شما نا آرام است: بيشتر بچه ها معمولا در روز يك زمان خاصي را براي نا آرامي و بي قراري دارند كه غالبا شب مي باشد. برخي كودكان نيز بيشتر وقتها نا آرام هستند. اين نا آرامي دلايل بسياري ميتواند داشته باشد و برخي اوقات قبل از آنكه علت را پيدا كنيد نا آرامي برطرف مي‌شود.
كودك پس از شير خوردن يك بطري شير خشك يا شير جوشيده شده را با ولع مي‌بلعد: بسياري از كودكان با ميل خود يك بطري شير را حتي پس از يك تغذيه كامل از سينه مادر، ميخورد. البته اگر اين كار را به طور مرتب
 تكرار كنيد شيرتان كم خواهد شد
سينه‌تان شير تراوش نمي‌كند يا خيلي كم تراوش مي‌كند و يا اينكه تراوش آن قطع شده است: تراوش كردن شير ارتباطي با ميزان شيرتان ندارد. تراوش شير اغلب قطع مي‌شود تا اينكه ميزان شير مادر با نياز كودك هماهنگ شود.
سينه‌تان به طور ناگهاني صاف و خالي مي‌گردد: اين حالت نيز پس از آنكه ميزان شيرتان با نياز كودك هماهنگ شد برطرف مي‌گردد.

هنگامي كه سينه‌تان را ميدوشيد خيلي كم شير مي‌آيد و يا اين كه اصلا نمي‌آيد: ميزان شيري كه شما مي‌توانيد از سينه‌تان بدوشيد، اندازه گيري خيلي دقيقي براي ميزان شيرتان نيست. هنگامي كه يك كودك، به طور صحيح سينه را بمكد، تاثير آن بر جاري شدن شير از هر شيردوشي بهتر خواهد بود. همچنين شير دوشيدن يك مهارت خاصي لازم دارد و با شير دادن فرق دارد. و البته بستگي به نوع شيردوشي كه استفاده مي‌كنيد هم دارد. برخي مادران با آنكه شير بسيار زيادي دارند قادر نيستند حتي اندكي شير بدوشند.

عوامل مختلفي كه باعث كم شدن ميزان شير مي‌شوند
·     شير دادن يك جريان عرضه و تقاضا است. شير در صورتي توليد مي‌شود كه كودك شير بخورد و ميزان شيري كه مي‌خورد به بدن مي‌فهماند كه چه مقدار شير نياز دارد. هر بطري شير خشك، آب،‌ آب ميوه كه كودك مي‌گيرد باعث مي‌شود كه بدن شير كمتري توليد كند.
·     مشكل با نوك سينه: براي كودك  استخراج شير از بطري راحت تر از استخراج شير از سينه مادر است و در نتيجه با بطري شير دادن به كودك هم باعث مي‌شود كه كودك سينه را به خوبي نتواند بگيرد و هم ترجيح مي‌دهد براي راحتي بيشتر با بطري تغذيه كند.
·     پستانك باعث ميگردد كه كودك با نوك سينه مشكل پيدا كند و همچنين باعث مي‌شود كه مقدار زماني كه كودك با سينه مادر ارتباط برقرار مي‌كرد، كمتر شود كه در نتيجه باعث كاهش ميزان شير مادر مي‌شود.
·     محافظ نوك سينه: اين نيز مي‌تواند منجر به ”مشكل با نوك سينه“ شود. همچنين باعث مي‌شود كه تحريك نوك سينه كه در انتقال شير نقش مهمي دارد كم شود و در نتيجه ميزان توليد شير كاهش يابد.
·     كودك خواب آلوده: در چند هفته اول، برخي كودكان غالباَ مي‌خوابند و خيلي كم تقاضاي شير مي‌كنند. اما شما در هر صورت هر دو ساعت يك بار در روز و هر 4 ساعت در شب به كودك شير دهيد تا ميزان شيرتان كم نشود.
·     شير دادن زمانبندي شده: شما نبايد طبق زمانبندي خاصي به كودكتان شير دهيد. اگر هر وقت كه كودك احساس گرسنگي بكند و شما به او شير دهيد باعث ازدياد شيرتان مي‌گردد. اما زمانبندي مشخص براي شيردهي به توليد و ازدياد شير لطمه وارد مي‌كند.
·     قطع كردن شيردهي توسط مادر نيز به توليد شير و ميزان آن آسيب مي‌رساند. همچنين باعث مي‌شود كه چربي موجود در شير كه موجب وزن گرفتن كودك و پر انرژي ماندن او در بين فواصل شيردهي مي‌گردد به او نرسد.
·     در هر وعده از يك سينه شير بدهيد: اگر تمايل داريد كه شير شما افزايش يابد، بگذاريد كودك در هر وعده از يك سينه. كامل تغذيه كند و سپس سينه ديگر را به او بدهيد.
توصيه هاي مفيد براي افزايش شيردهي:
          ·    اگر كودك نتواند به درستي شير را از سينه مادر خارج كند اين مساله باعث كاهش شير مي‌گردد پس سعي كند اولا هنگام شيردهي، خود و كودكتان را در وضعيت مناسبي قرار دهيد. همچنين در فواصل بين شيردهي سينه را بدوشيد تا تخليه شود.
         ·   به طور مداوم به كودك شير دهيد و هر مدتي كه كودك خواست شير بخورد به او شير بدهيد، به ياد داشته باشيد كه شما مي‌خواهيد شير بيشتري از سينه خارج كنيدو اين كار را بايد به طور مداوم انجام دهيد. اگر كودك در وزن گيري مشكل داشت، قصد كنيد كه هر1.5 تا 2 ساعت در روز و حداقل هر 3 ساعت در شب به او شير بدهيد.
 ·        به مدت 2 تا 3 روز با كودك در رختخواب باشيدو فقط به او    شير دهيد. استراحت كنيد و خوب غذا ميل كنيد.
·          در هر وعده شير دادن يك سينه را به كودك بدهيد سپس سينه بعدي را به او پيشنهاد بدهيد.
·          از بطري و پستانك جدا پرهيز كنيد.
·          به مدت 6 ماه فقط به كودك شير خود را بدهيد و از هر گونه مكمل هاي ديگر بپرهيزيد.
·     استراحت كنيد و آرامش داشته باشيد. هر گاه كودك خوابيد شما نيز بخوابيد. تغذيه خوبي داشته باشيد و مايعات را براي رفع تشنگي بنوشيد. به زور مايعات نخوريد چرا كه در افزايش ميزان شير تاثيري ندارد.
·          از شيردوشهاي مناسب استفاده كنيد كه بسيار موثر و كمك كننده مي‌باشد.
·     اگر كودك نتواند به درستي شير از سينه خارج كند. بايد به كمك شيردوش شير را از سينه خارج كنيد تا ميزان شيرتان افزايش يابد و هنگام دوشيدن شير دقت كنيد كه بيشتر ميزان شير از سينه خارج شود.
·          از قطره هاي شير افزا استفاده كنيد.